жетіген - жеті ішекті музыкалы

Жетген аспабы т_рк тлдес халыKтардыS барлыCында да бар ж‰не ™з тлдк атауларымен аталады. Мысалы, етиган ,

ЖетгеннS ж_йесн аныKтаCан Cалым-зерттеуш Б.Сарыбаев болды. Жетген аспабына байланысты оны ертеде жет aлынан айырылCан к_йш-™нерпаз жасап, ЖетгеннS жет к_йн шыCарыпты дейтн аSыз бар. АспаптыK-фольклорлыK музыкамызда ерекше орын алатын бaл аспап 1970 жылдан бер Т.Сарыбаев, Е.Jaсайынов, С.Мерекеев, т.б. музыкашылардыS орындауында жаSаша сипатKа ие болды. Жетген аспабыныS Kазрг шеберлер жасаCан _лгснS дыбыс ауKымы 2 2,5 дейн жеткзлд. JазаK халыK музыка аспаптары мaражайында жетген аспабыныS этнографиялыK сипаттамалар бойынша жасалCан к™не _лгс мен жетлдрлген _лглер саKталCан. Оларды О. Бейсенбекaлы, Н. €бдрахманов, Д. ШоKпарaлы, С. Длманов секлд аспапшы шеберлер жасап шыKты. Аспап Сазген , Мaрагер , Адырна , Отырар сазы , т.б. белгл ™нер aжымдарында ойналып келед.

18 C-да KазаK даласын аралаCан - И.Лепехин, И.Георги, т.б. ек шект басKа к™п шект аспаптардыS да болCандыCын жазады. Ал саяхатшы А.С. Паллас 1786 жылCы KазаK даласын аралаCан сапарында осы к_нг жетгеннS к™не т_рн кездестрген. Бaл аспап шыршадан жасалCан шаCын Cана ж‰шк, оныS т_б Cана бар. ОCан шектер ешбр KaлаKсыз керлген. Бaл аспапты KaлаK к_йне келтру _шн ‰рбр шектS астына кшкене тиек KойдыS асыKтары Kойылады. Музыкант шектS aзын жаCын сол Kолымен тартады да, оS Kолымен дишкантта ойнайды , деп жазCан. Этнограф-саяхатшылардыS осы секлд жазбаларына KараCанда, Жетген аспабы KазаK халKы арасында 19 C-дыS ортасына дейн саKталып, бертн келе жоCалып кеткен. Осы этнографиялыK сипаттамалар бойынша Kалпына келтрлген немесе жетлдрлп жасалCан жетгеннS алCашKы _лгс ™мрге Kайта келп, ™нермз бен аспаптыK музыкамызда орын ала бастады. 1817 жылCы журналында жазылCан аныKтама бойынша белгл шебер 1966 ж. Жетген аспабыныS алCашKы нaсKасын Kалпына келтрп жасап шыKты. Бaл алCашKы _лгнS дыбыс ауKымы бр жарым октава болып, 13 шек таCылып жасалды. ОныS aзындыCы 1060 мм, шанаK ен 250 мм болып, бетне ек-_ш жерден тиектер Kойылып жасалды.

Жетген жасалуы да, ойналу ‰дс-т‰сл де ™те к_рдел аспап. Ертеректе ел арасында саKталCан к™не жетгеннS шег аттыS Kылынан таCылып, тиектS орнына пайдаланылатын болCан. АспаптыS KaлаK к_й осы асыKтарды ‰рл-берл жылжыту арKылы келтрлген. ¶шек сандары жетеу болCандыKтан, аспап Жетген аталCан.

Жетген - халKыныS к™п шект шертпел аспабы. Жалпы тaрKы aзынша, тектес етп жасалады. Бетне жaKа таKтайдан жабылып, беретн ойыKтары салынады.

Уикипедия ашыK энциклопедиясынан алынCан м‰лмет

Жетген (аспап) Уикипедия, JазаKша АшыK Энциклопедия